Çip krizi kuşatıyor

Hilal SARI

Çip krizi tüm dünyada çip yatırımları artıyor olsa da, bu yatırımların üretime dönmesi uzun bir süreç alacağından ve talepte bir yavaşlama olmaması nedeniyle otomotivin akabinde, şimdiye kadar çok ağır etkilenmemiş olan akıllı telefon ve TV ekranı üretimi de darbe almaya başladı.

Danışmanlık şirketi Accenture’nin global çip kesimi yöneticisi Saeed Alam, CNBC’ye verdiği demeçte akıllı telefon üreticilerinin çip talebinin, otomotiv dalında talebin düştüğü periyotlarda azalmadığına dikkat çekerek, “Hatta akıllı telefon üreticileri otomotivin yavaşladığı devirde arta kalan kapasiteden yarar sağladılar ve otomotiv kesimi tekrar beklenenden de güzelleşmeye başladığında akıllı telefon üreticilerine yönelim otomotivde problemlere yol açtı” değerlendirmesini yapıyor.

Gartner datalarına nazaran 2020’de yüzde 12,5 düşen global akıllı telefon satışları bu yıl ralli yapıyor ve birinci çeyrekte artış yüzde 26. Apple 2023’e de uzayacağına artık çok kesin gözüyle bakılan krizden üretiminin etkileneceğini duyuran tüketici elektroniği şirketlerinin başında geliyor. Şirket geçen hafta yaptığı açıklamada yakında iPhone üretiminin de krizden etkileneceğini söyledi.

Daha evvelki açıklamalarında da şirket satışlarından 3 ila 4 milyar doların çip krizi nedeniyle silineceğini öngörüyordu. CEO Tim Cook, kıymetli bir kısmı Güney Kore ve Tayvan’da üretilen ve taşınabilir ekranlar yahut audio deşifreleme üzere kolay özellikleri destekleyen çiplerde yaşanan arz derdinin asıl sorun olduğunu belirtmişti. Tahlil şirketi Forester’in Lider Yardımcısı Glen O’Donnel da “Herkes yüksek performanslu CPU’lara odaklanıyor lakin (iPhone da dahil) her aygıt daha kolay birçok çip içeriyor ve bu çipler olmadan telefon neredeyse işe yaramaz” diyor.

Apple çip meşakkati yaşayan tek tüketici elektroniği şirketi değil. Beyaz eşyadan akıllı telefonlara ve pandemiyle konutlara tıkılan milyonlarca insanın televizyonlarına ekran üreten ve Apple’ın en büyük ekran tedarikçisi de olan Güney Koreli Samsung, geçtiğimiz perşembe yaptığı açıklamada önümüzdeki periyotta kimi müşterilerinin sevkiyatlarının olumsuz etkilenebileceği uyarısı yaptı.

OLED çipler yetişmiyor

Organik LED (OLED) teknolojisi son yıllarda akıllı telefonların neredeyse yarısında ve üst kalite TV’lerin birçoklarında kullanılan teknoloji. 2018 yılına kadar yalnızca Samsung Galaxy telefonlarında kullanılması nedeniyle şu anda OLED çiplerin yüzde 90’ı Güney Kore’de üretiliyor ve birçoklarının üreticisi Samsung. Pandemiyle birlikte talebin rekorlar kırmasıyla OLED çiplerin nisan satışı 100 milyar adedi buldu. OLED destekleyen çiplere Tayvanlı TSMC de katıldı fakat TSMC otomotiv dalında çip talebinin yüzde 60 artmasıyla elektronikten çok otomotiv bölümüne odaklanmış durumda. İki üreticinin de dünya genelindeki araba, server ve akıllı telefon üreticilerine – bu şirketlerin çıktılarını direkt etkileyen en gelişmiş çipleri yetiştirmekte zorlandığı belirtiliyor.

LCD ekranlardan OLED’e büyük bir kayma olmasının nedeni OLED teknolojisine sahip ekranların daha ince olabilmesi, daha canlı renklere ve daha yüksek çözünürlüğe sahip olması ve güç tüketiminin de daha düşük olmasıydı. XBox ve PlayStation 5 üzere oyun konsollarının üreticileri Microsoft ve Sony de krizden etkileniyor ve oyunseverler yeni konsollara erişmekte zorlanıyor. Ayrıyeten Çinli teknoloji şirketi Huawei hem çip krizi hem ABD yaptırımlarıyla uğraşı sürerken yeni P50 ve P50 Pro model akıllı telefonlarını muhteşem süratli 5G dayanağı olmadan çıkardı.

GM, çip yok diye ‘start-stop’ özelliğini iptal edecek

Otomotiv bölümünde de pandeminin birinci dalgasında yaşanan krizden çıkış ve düzgünleşme kâfi çip olmaması nedeniyle tekrar sekteye uğramaya başladı ve General Motors geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada, kimi 2021 modellerinde araçların sürdürülebilir hale gelmesinde çok kıymetli bir yeri olan ‘start-stop’ özelliği olmadan üretim yapacağını duyurdu. Araç hareket halinde değilken motoru büsbütün kapatan özellik 2021 Chevrolet Tahoe ve Suburban, GMC Yukon ve Yukon XL, Cadillac Escalade ve Escalade ESV SUV modellerinde olmayacak. Hafif ticari Chevy Silverado ve pickup GMC Sierra modelleri de çip kıtlığı nedeniyle start-stop özelliğinin sıfır araçlarda yer almayacağı modeller ortasında.

Avrupa otomotiv endüstrinin en büyük oyuncuları da çip krizinin tesirlerinin devam ettiğini gösteren açıklamalar yapmaya devam ediyor. Fransa’da kesim temsilcileri bu yılki 1,8 milyon adetlik satış gayesinin tutulmasının mümkün olmayacağını düşünürken, sektörel lobi kuruluşu CCFA-PFA geçen pazar yaptığı açıklamada hem kimi kritik çiplerin arzının yetersiz olmasının hem de pandeminin Avrupa’da tekrar güçlenmesinin Renault üzere oyuncuların olduğu Fransız pazarını olumsuz etkilediğini belirtti. Kuruluş daha evvel bu yılki satışların yüzde 9-10 oranında artmasını öngörüyordu lakin sözcü bu öngörünün düşürülebileceğini söyledi. Bilgiler Fransa’da araç kayıtlarının temmuzda geçen yıla nazaran yüzde 35 düştüğüne işaret ediyor.

Volkswagen’in Audi ve Porsche üzere markalarından gelen açıklamalar da hem pandemi hem de çip krizinin otomotivciyi 2022’nin sonuna kadar zorlayacağına işaret ediyor. Porsche CFO’su Lutz Meschke VW 2021’in birinci yarısında rekor kâr açıklamış olsa da, “Tüm bu muvaffakiyete karşın temkinli olmamız tavsiye ediliyor. Zira pandeminin yarattığı belirsizlik olmasa dahi, çipte devam eden arz krizi 3. çeyrekte otomotiv dalında daha da hissedilebilir hale gelebilir” diyor. Kümenin en karlı markası Audi de cuma günü yaptığı açıklamada önümüzdeki aylarda kritik arz sorunları yaşanabileceğini belirterek “Bu yıl boyunca çip krizinden kaynaklı üretim kaybının bertaraf edilmesi mümkün görünmüyor” diyor.

2023’ten evvel bitmez!

Cenevre merkezli Fransız-İtalyan çip üreticisi STMicroelectronics, Apple ve Volkswagen üzere devlerin üretim beklentilerini çip krizi nedeniyle düşürmesine neden olan çip krizinin 2023’ün birinci yarısına kadar devam edeceğini öngörüyor. 2018’den bu yana CEO koltuğunda oturan Jean-Marc Chery “2022’de durum kademeli olarak güzelleşecek lakin 2023’ün birinci yarısından evvel olağan bir duruma dönmüş olmayacağız” diyor.

Beyaz eşya ve elektroniği de vurdu

Merve YİĞİTCAN

Global çip tedarikinde kriz sürerken, Türkiye’de ise otomotivden sonra beyaz eşya ve elektronik bölümlerinde çip krizinin olumsuz tesirleri gün yüzüne çıkmaya başladı. Birçok büyük fabrikada çip kaynaklı üretimde yavaşlamaya gidildi. Kimi bölüm temsilcileri beyaz eşyada yılsonuna kadar yüzde 20 oranında üretimde düşüşler görülebileceğini, bunun fiyatlara yansıyacağını belirtiyor. Otomotivde de tedarik meselesinin öngörülenden daha uzun sürmesi nedeniyle yıllık ihracat maksadı 80 bin adet düşürülerek revize edilmişti. Tedarik probleminin en erken 2022’nin ikinci yarısından itibaren aşılacağı öngörülüyor. Üretim ve tedarik sayıları incelendiğinde açığın boyutlar daha âlâ anlaşılıyor. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD) bilgilerine nazaran ocak-haziran periyodunda 6 ana beyaz eşya eserinde TÜRKBESD’e üye firmaların iç satış ve ihracat olmak üzere toplam satışları geçen yılın tıpkı devrine kıyasla yüzde 41 oranında artarak 17 milyon 426 bin 912 adet olarak gerçekleşti. Tekrar Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) bilgilerine nazaran bu yılın birinci yarısında 639 bin 661 adet araç üretildi. OSD Lideri Haydar Yenigün, tedarik düşüncesinin öngörülerinin de üzerinde uzadığını lisana getirerek, yılsonu ihracat gayelerini nisan ayına nazaran yaklaşık 80 bin adet aşağı çektiklerini söyledi.

İthalatta ölçü değil kıymet arttı

Üretim ile satışlarda yaşanan büyümeye ve artan talebe rağmen çip tedariki gereğince sağlanamıyor. Türkiye’nin tüm çip ithalatına bakıldığında 2021’in birinci 5 ayındaki ithalatın bedeli 249,7 milyon dolar olurken, bu paha 2020’nin birinci 5 ayında 180,2 milyon dolar, 2019’da ise 180,3 milyon dolar olarak hesaplanmıştı. Birinci 5 aydaki bedel artışı, ithalatın ölçüsündeki artıştan değil daha çok fiyatların artışından kaynaklandı. Talebin çok arttığı bu devirde ölçü neredeyse birebir kaldı.

Çip ismi altında otomotiv ve beyaz eşyada en yaygın biçimde kullanılan “İşlemci ve kontrolör olarak kullanılan elektronik entegre devreler” ithalatına bakıldığında; 2019’un birinci 5 ayında 183 bin 214 adet olan ithalatın bedeli 85,8 milyon dolar olarak hesaplanırken; 2020’in birebir devrinde 159 bin 636 adet olan kelam konusu çipin ithalatının bedeli 88,7 milyon dolar olarak hesaplandı. 2021’in birinci 5 ayında 166 bin 136 adet olan ithalatın bedeli ise 115,5 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. Öte yandan çip tedarikinde yaşanan problemler güçlü tüketim malları dalındaki kapasite kullanım oranlarına da yansıdı. Kesiminde kapasite kullanım oranı temmuzda bir evvelki aya nazaran yüzde 78,5’ten, yüzde 77,2’ye geriledi.

Türkiye’de de çip yatırımı isteniyor

DÜNYA’ya değerlendirmelerde bulunan Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD), çip tedarikinde yaşanılan meselelerin ülke dışında seyreden global bir arz yetersizliğinden kaynaklandığını hatırlattı. TÜRKBESD’den yapılan açıklamalarda şu tabirler yer aldı: “COVID-19 sürecinin elektronik konut eşyaları üzere çip kullanılan eserlere olan talebi artırması ile arzı esnek olmayan çip girdisinde fiyatlar ve tedarik mühletleri yükseldi. Bu, tüm dünyada çip kullanan tüm endüstriler için geçerli. Global ölçekte faaliyet gösteren şirketlerin çip tedarikinde bir ölçü daha avantajlı olduğu varsayılabilir. Çip girdisi kullanan tüm şirketler üzere TÜRKBESD üyeleri de tüm tedarik imkanlarını kıymetlendirmekte. Bu alanda ülkemizde yapılabilecek yatırımlar büyük memnuniyetle karşılanacaktır.”

Çipin karaborsası oluştu

Türk Elektronik Sanayicileri Derneği (TESİD) Lideri Yaman Tunaoğlu, otomotiv kadar öne çıkmasa da beyaz eşya ve elektronik bölümünün de çip kıtlığından olumsuz etkilendiğine dikkat çekti. Elektronik sanayicileri olarak üretim yaptıkları birtakım beyaz eşya markalarının alımlarda bir müddettir zorlandığını söyleyen Tunaoğlu, “İçerisinde elektronik olan bütün dallar bu krizden etkileniyor” dedi.

Çip tedariki konusunda dünyada önemli yatırımlar yapıldığını, lakin bunların bugünden yarına üretime yansımayacağını, genel öngörünün 2022’nin ikinci yarısından itibaren bir rahatlamanın yaşanacağı istikametinde olduğunu aktardı. Bu süreçte üretimin beyaz eşyada yüzde 20 civarı düşeceğini varsayım ettiklerini kaydeden Tunaoğlu, tıpkı vakitte fiyat artışlarının yaşanacağını da kaydetti. Tunaoğlu, televizyon fiyatlarındaki neredeyse yüzde 100’lük artışı da buna örnek olarak gösterdi. Çipin yarattığı maliyet artışına da değinen Tunaoğlu, “Eskiden yarım cente aldığımız çipi 6 dolara alır olduk. Hatta bu işin karaborsası oluştu artık” tabirlerini kullandı.

Maliyet artışı tasarımı değiştirdi

TOBB Züccaciye Kesimi Meclis Lideri Murat Kolbaşı, çip tedarikinde sorunun yıllık programlarını yapan kurumsal firmalardan değil, pandemide dijital eserlere talebin artmasıyla ortaya giren firmalardan kaynaklandığını kaydetti. Oluşan arz-talep açığının bir müddet daha devam edeceğini lisana getiren Kolbaşı, maliyetleri artan firmaların dizaynlarında değişikliğe gitmesinin çok doğal ve gerçek bir adım olduğuna dikkat çekti. Kolbaşı, “Üretim ebediyen maliyetlerle paraleldir. Tasarım değişikliği de bunun bir kesimi. Yıllar evvel de bu stil değişiklikler daima olurdu” dedi.

Daha yalın araçlar geliyor

Gülan Otomotiv İdare Konseyi Lideri Ziya Alp Gülan, çip krizi nedeniyle araç bulunurluğu sıkıntısının arttığını, otomotiv ithalatında düşüş beklediklerini söyledi. Gülan, “Çip krizi giderek büyüyor. Ağustos ayında gelecek ya da üretilecek kimi araçlarda, kimi yarı iletkene bağlı eserlerin olamayacağı daha yalın araçların gelecek. Müşterinin ya da sağlayıcı bayinin alıp oraya koyabileceği bir eser alacağız. Yani ne navigasyonu ve multi medyası olmayan araçlar gelecek. ABD’de de birçok araçta start-stop düğmesi, kimi yarı iletkene bağlı donanımların olmaması durumu var” diye konuştu.

Paylaşarak Destek Ol!

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*